เทคโนศักดินา มือขวาแห่งสงคราม, ยานิส วารูฟากิส

15 กุมภาพันธ์ 2568, เอเธนส์

โลกตะวันตกกำลังเตรียมตัวเข้าสู่สงคราม รัฐบาลเยอรมนีกำลังพัฒนาแอปพลิเคชันที่ช่วยให้ผู้คนค้นหาหลุมหลบภัยที่ใกล้ที่สุด ในสวีเดน มีการเผยแพร่ข้อเขียนความยาว 32 หน้าชื่อว่า ถ้าวิกฤตหรือสงครามเกิดขึ้น (If Crisis or War Come) ในฟินแลนด์ ข้อเขียนหน้าตาคล้ายๆ กันนี้ถูกดาวน์โหลดเป็นจำนวนมาก หนังสือพิมพ์ชื่อดังตีพิมพ์สถานการณ์การจำลองสงครามที่รัสเซียซึ่งได้รับการสนับสนุนจากจีนบุกหมู่เกาะอาร์กติกของนอร์เวย์

ในสหภาพยุโรป เจ้าหน้าที่ระดับสูงถกเถียงกันว่ากุญแจสำคัญในการกระตุ้นการลงทุนในยุโรปซึ่งตกต่ำมาอย่างยาวนานคืออุตสาหกรรมอาวุธ ประธานาธิบดีสหรัฐฯ โดนัลด์ ทรัมป์ พูดติดตลกถึงการยึดกรีนแลนด์และคลองปานามา ยิ่งไปกว่านั้น พายุคุกคามกำลังปะทุขึ้นเหนือไต้หวัน ฟิลิปปินส์ และทะเลจีนใต้

ทรัมป์และคู่แข่งทางการเมืองเห็นต่างกันแทบทุกเรื่อง แต่สิ่งหนึ่งที่พวกเขาเห็นพ้องต้องกันคืออเมริกากำลังตกอยู่ในสิ่งที่เกรแฮม อัลลิสัน แห่งมหาวิทยาลัยฮาร์วาร์ดเรียกว่า “กับดักธูซีดิดิส” (Thucydides Trap) อันหมายถึงชะตากรรมของมหาอำนาจที่กำลังเผชิญหน้ากับประเทศที่กำลังเติบโตอย่างจีน ขณะเดียวกัน โลกตะวันตกก็กำลังเสี่ยงจะตกลงไปในกับดักโอดิปุส (Oedipus trap) เมื่อการพยายามป้องกันวิกฤตกลับยิ่งซ้ำเติมให้วิกฤตเลวร้ายลง เหมือนที่โอดิปุสสังหารไลอุส พ่อของตน เพียงเพราะไลอุสใช้ไม้แข็งในการพยายามขัดขวางคำทำนายของเดลฟีที่ว่าเขาจะตายด้วยน้ำมือของลูกชายตัวเอง กับดักทั้งสองอาจเป็นชนวนให้เกิดสงครามอันใหญ่โตตามมาได้

ในขณะเดียวกัน เรากำลังถูกครอบงำโดยทุนคลาวด์ (cloud capital) มากขึ้นเรื่อยๆ ทุนรูปแบบใหม่นี้ประกอบด้วยเครื่องจักรที่เชื่อมต่อกันเป็นเครือข่าย ซึ่งทำงานตามอัลกอริทึมที่เราฝึกให้มันรู้จักเรามากพอที่จะเปลี่ยนแปลงสิ่งที่เราต้องการและขาย[ความต้องการเทียมนี้]ให้กับเราได้โดยไม่ต้องอาศัยตลาดจริงๆ แต่อย่างใด ในขณะที่เครื่องยนต์ดีเซลและหุ่นยนต์ที่ใช้ในงานอุตสาหกรรมเป็นปัจจัยการผลิตที่มนุษย์ผลิตขึ้น ทุนคลาวด์กลับผลิตความสามารถอันสูงลิบในการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมของมนุษย์ และมอบอำนาจที่ไม่เคยมีมาก่อนให้กับเจ้าของของพวกมัน เหล่าเจ้าขุนมูลนายแห่งเทคโนศักดินา สถานการณ์นี้ทำให้กับดักธูซีดิดิสและกับดักโอดิปุสยิ่งซับซ้อนขึ้นในสี่ทางด้วยกัน ได้แก่

หนึ่ง เมื่อเสริมด้วยความสามารถของปัญญาประดิษฐ์ ทุนคลาวด์ทำให้หลักเกณฑ์ในการใช้ศาสตราวุธทำลายล้างขนาดใหญ่ต่ำลง แม้จะเป็นการทำลายล้างอย่างพุ่งเป้าก็ตาม การส่งฝูงบินโดรนขนาดเล็กที่ติดตั้งระบบจดจำใบหน้าด้วยเอไอไปยังพื้นที่เมืองเพื่อกำจัดเป้าหมายที่กำหนดตัวไว้แล้วโดยอัตโนมัติ มีราคาถูกกว่าการใช้เครื่องบินทิ้งระเบิดเป็นอย่างมาก วิธีนี้ยังช่วยให้ประธานาธิบดีและนายกรัฐมนตรีสร้างความเชื่อมั่นทางศีลธรรมในการสั่งการได้ง่ายกว่า นั่นคือเหตุผลที่มูลค่าตลาดของบริษัทที่เน้นทุนคลาวด์อย่าง Palantir แซงหน้าบริษัทขนาดใหญ่ดั้งเดิมอย่าง Lockheed Martin

สอง เพื่อให้ได้รายได้สูงสุด ทุนคลาวด์ที่ขับเคลื่อนสื่อสังคมออนไลน์ของเราอยู่จึงได้รับการปรับปรุงให้มีประสิทธิภาพสูงสุดในการเพิ่มเอเกจเมนต์ วิธีที่ง่ายที่สุดก็คือการทำให้เราโกรธ เกลียดชัง และพูดจารุนแรงต่อกัน โมเดลธุรกิจแบบนี้บ่อนทำลายการถกเถียงอย่างเป็นเหตุเป็นผลในพื้นที่สาธารณะ นำไปสู่การกัดกร่อนสถาบันประชาธิปไตยที่เคยมีความสามารถในการจำกัดการกระทำของนักการเมืองและนายพลที่บ้าสงคราม

สาม ทุนคลาวด์ทำให้ยุโรปอ่อนแอลงจนไม่สามารถรับบทตัวกลางเหมือนในสมัยสงครามเย็น สาเหตุเพราะทุนคลาวด์ส่วนใหญ่กระจุกตัวในสหรัฐฯ และจีน เมื่อการกระจุกตัวของทุนคลาวด์กลายเป็นเงื่อนไขเบื้องต้นของการมีอำนาจทางเศรษฐกิจและการเมืองอย่างมีนัยสำคัญ ยุโรปจึงตกอยู่ในสถานะที่ไม่สำคัญโดยเปรียบเทียบ

สี่ ทุนคลาวด์ของจีนได้ก้าวขึ้นมาท้าทายอำนาจเกือบผูกขาดของสหรัฐอเมริกาในระบบการชำระเงินระหว่างประเทศ แต่ไหนแต่ไหนมา อำนาจเกือบผูกขาดนี้เองที่ทำให้สหรัฐฯ สามารถคว่ำบาตรประเทศหรือบุคคลใดๆ ได้ตามใน ประเด็นนี้สำคัญยิ่งกว่าความขัดแย้งภายในสหรัฐฯ ที่เกิดจากการเกิดขึ้นของ DeepSeek บริษัทเอไอของจีน ซึ่งทำให้มูลค่าของตลาดหุ้นสหรัฐฯ ตกลงไปกว่า 1 ล้านล้านดอลลาร์

ความท้าทายหลักของจีนมาจากความไม่สมดุลอย่างลึกซึ้งที่มีต่อสหรัฐฯ ซึ่งไม่ได้เกี่ยวข้องกับเทคโนโลยีเลย กล่าวคือ วอลล์สตรีทมองว่าซิลิคอนวัลเลย์เป็นคู่แข่งที่อาจเข้ามาฉกฉวยรายได้ทางการเงินของตน ในการต่อสู้ครั้งนี้ ฝ่ายวอลล์สตรีทสามารถพึ่งพาการสนับสนุนจากธนาคารกลางสหรัฐฯ ได้ ในทางกลับกัน ภาคการเงิน ธนาคารกลาง และบริษัทเทคโนโลยีที่ใหญ่ที่สุดของจีนกำลังทำงานร่วมกัน จนเกิดเป็นระบบการชำระเงินดิจิทัลที่ผสมผสานระหว่างภาครัฐและเอกชนอย่างไร้รอยต่อและสามารถใช้งานได้ฟรี ในแบบที่โลกตะวันตกไม่สามารถเทียบได้

แม้ว่าระบบการชำระเงินของจีนในปัจจุบันจะคล้ายกับทางหลวงหลายเลนอันสะอาดเอี่ยมอ่องที่มีคนนอกประเทศใช้งานอยู่ไม่มากนักแต่ระบบการชำระเงินของจีนถือเป็นภัยคุกคามระยะยาวที่สำคัญต่อการผูกขาดของระบบการชำระเงินที่อ้างอิงเงินดอลลาร์ และเปิดทางเลือกให้กับรัฐบาลจีนและพันธมิตรในการบรรเทาความหวาดกลัวจากการคว่ำบาตรของสหรัฐฯ ในวัฏจักรของแรงเสริมเชิงลบที่ไม่มีวันสิ้นสุด ความมั่นใจที่เพิ่งเกิดขึ้นใหม่นี้จะยิ่งกระพือความกระตือรือร้นของสหรัฐอเมริกาในการ “ใช้ไม้แข็ง” กับจีน

ทุกวันนี้บรรยากาศของสงครามอบอวลกว่าสันติภาพ สถานการณ์นี้ไม่เพียงสะท้อนความเด่นชัดของกับดักทางยุทธศาสตร์ที่เรารู้จักกันดี แต่ยังสะท้อนถึงการผงาดขึ้นของอำนาจเทคโนศักดินาซึ่งกำลังผลักเราให้ติดกับดักเหล่านั้น.

แปลจาก Yanis Varoufakis, “Technofeudalism Is War’s Handmaiden – Project Syndicate,” 2025, https://www.yanisvaroufakis.eu/2025/02/15/technofeudalism-is-wars-handmaiden-project-syndicate/